Басты бет
Уикипедияға қош келдіңіз!
Бұл кез келген адам еркін өңдей алатын
ашық әрі тегін энциклопедия.
Қазір қазақ тілінде 243 910 мақала бар.
Таңдаулы мақала
Жұлдыз
Жұлдыз — массасы ерекше ауыр, өзегіндегі термоядролық реакция арқылы айналасына тұрақты жарық шығаратын, плазмалық газ және плазма күйдегі аспан денесі. Жұлдыздарды арнаулы түрде Жұлдыз астрономиясы ғылымы зерттейді.
Астрономдар жұлдыздардың спектрін, жарық шамасын, кеңістіктегі қозғалысын өлшеу арқылы оның салмағын, жасын, құрамындағы металл мөлшерін және басқа да қасиеттерін таниды. Жұлдыздың жалпы сапасы оның өзгерісі мен кейінгі тағдырының маңызды көрсеткіші. Басқа қасиеттері, мысалы диаметрі, өз осьінде айналуы, қозғалысы мен температурасы қатарлылар оның тарихи өзгерісі барысында ұқсамайды. Жұлдыз температурасының жарық шамасына байланысты суреті әдетте "HR диаграммасы" деп аталады. Ол арқылы жұлдыздың жасы мен өзгеріс сатысы айқындалады.
Жұлдыздар ғарышқа біркелкі шашылған емес. Олардың көбі тартылыс күш әсерінде ұйысып екіден көп қос жұлдыздарға біріксе, тіпті неше миллиард жұлдыздар топтасып алып жұлдыздар шоғырыдарға айналады. Екі жұлдыздың орбитасы оларды жақындатқанда олардағы өзгеріс тездейді.
Жақсы мақала
Биология
Биология (көне грекше: βιολογία; βίος – өмір + λόγος – ғылым) — тірі ағзаларды және олардың тіршілік ету процестерін зерттейтін ғылым. Жаратылыстану ғылымдарының бір саласы.
Ол тіршілік құбылыстарының бәрін, тірі ағзалардың құрылысы мен қызметін, олардың табиғи бірлестіктерін, таралуын, эволюциясын, өзара бір-бірімен және өлі табиғатпен байланысын зерттейді. Биологияның негізгі міндеті — бүкіл органикалық дүниенің (жануарлардың, өсімдіктердің, саңырауқұлақтардың, бактериялардың, вирустардың) қасиеттерін, пайда болуы мен даму заңдылықтарын зерттеу арқылы жалпы тіршіліктің мәнін анықтау, оны басқару, мақсатқа сай өзгерту әдістерін табу.
Биологияның жалпы халық шаруашылығында, әсіресе медицина мен ауыл шаруашылығында маңызы аса зор.
Тәулік суреті
Уикимедиа қорының басқа да жобалары
 |
Ортаққор Ашық файлдар қоры |
 |
Уикисөздік Ашық сөздікқор | ||
 |
Уикидерек Ашық дерек базасы |
 |
Уикикітап Ашық кітап пен оқулық қоры | ||
 |
Уикидәйек Дәйексөз жинағы | ||||
 |
Уикиқайнар Ашық кітапхана |
 |
Уикитүрлер Түрлер тізімдемесі | ||
 |
Уикисабақ Білім қоры |
 |
Уикисаяхат Жиһанкез нұсқаулығы | ||
 |
MetaWiki Жобаларды үйлестіру |
 |
МедиаУики Уики бағдарламалық жасақтама |
Жаңалықтар
Ағымдағы оқиғалар: Ирандағы соғыс • Ауғанстан–Пәкістан соғысы • Газа соғысы • Судандағы азамат соғысы • Ресейдің Украинаға басып кіруі (хронологиясы)
- 31 мамыр — Будапешттің Пушкаш стадионында (суретте) франциялық Пари Сен-Жермен футбол клубы 2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының чемпионы атанды.
- 29 мамыр — ресейлік дрон НАТО мен Еуропа одағы мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, Румыния аумағындағы көпқабатты үйге құлады.
- 23 мамыр — Канн кинофестивалінің «Алтын пальма бұтағын» режиссер Кристиан Мунджиудың «Фьорд» фильмі иеленді, ал Гран-при жүлдесі Андрей Звягинцевтің «Минотавр» туындысына бұйырды.
- 16 мамыр — Болгариялық әнші Дара Eurovision 2026 ән байқауында «Bangaranga» әнімен жеңіске жетті.
- 10 мамыр — Аустрияның Вена қаласында Eurovision ән байқауының 70-мерейтойлық шығарылымы басталды.
- 20 сәуір — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері Мұхтар Шаханов қайтыс болды.
Білгенге маржан
- Еврей халқы бір бірімен Шалом алейхем деп амандасады, мағынасы «сізге тыныштық болсын»!
- Балаға ата-анасының гені 50/50% бірдей бөлініп беріледі. Бұл еркектер әйелдерден артық, еркектер әйелдерден бір саты жоғары тұру керек деген аңызды (миф) толықтай жоққа шығаруға жеткілікті. Бұл еркек пен әйелдің теңдігінің бір дәлелі.
- Адамда ДНҚ спиралдарынан тұратын барлығы 46 хромосома бар оның тең жартысы жыныстық мүшелерде сақталады.
- Apple компаниясының алғашқы логотипінде Исаак Ньютонның суреті болған.
- American Airlines жолаушыларға берілетін салаттың құрамынан зәйтүнді алып тастап, 40 000$ үнемдеген.
- Қазақстан қазақтарының ең көп аттас-тектестер Серік Ахметов және Айзере Серік.
- Лазерлік принтердің алғашқы істейтін прототипі 1972 жылы жасалды.
- Третьяков галереясының ішінде де бір киіз үй бар.
- Гармония тынысын радиодан да естіп алуға болады.
- Хамелеондардың түс өзгерте алуы меланосомалардың әрекетіне байланысты.
Күндерек
5 маусым
Мейрамдар
Дүниежүзілік қоршаған ортаны қорғау күні
Оқиғалар
- 1783 — француз өнертапқыштары Ағайынды Монгольфье әлемдегі алғашқы жылу аэростатын (әуе шары) 500 м биіктікке ұшырды.
- 1947 — АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джордж Маршалл соғыстан кейінгі Еуропаға көмек көрсету бағдарламасын ұсынды.
- 1967 — Таяу Шығыста алты күндік араб-израиль соғысы басталды.
- 2006 — Сербия тәуелсіздігін жариялады. Сербия және Черногорияның мемлекеттік Одағы ақыры таратылды.
- 2016 — Ақтөбедегі теракт: 25 адам қаза тапты (4 азаматтық, 3 әскери, 18 террорист), 38 адам жараланды.
- 2022 — Қазақстандағы конституциялық референдум.
Дүниеге келгендер
- 1723 — Адам Смит, ағылшын экономисті және философы.
- 1883 — Джон Мейнард Кейнс, ағылшын экономисті және саяси қайраткері, кейнсшілдіктін негізін қалаушы.
Қайтыс болғандар
- 2004 — Рональд Рейган, америкалық саясаткер, актер, АҚШ-тың 40-шы президенті (1981-1989).
- 2012 — Рэй Брэдбери, америкалық фантаст жазушы.
Маусым айына ортақ жұмыс
Мақалаларды жазу мен жақсарту бойынша келесі байқауларға қатысуыңызды ұсынамыз: