Nikotin
Nikotin (C10H14N2), patlıcangiller (Solanaceae) bitki familyasında saf halinde renksiz ancak havadaki oksijen ile birlikte bulunduğunda esmerleşerek sarı rengini alan yağlı bir görünüme sahip güçlü bir uyarıcı ve alkaloid.[1][2] Tütün bitkisinin köklerinde sentezlenir ve yapraklarında depolanır. Nikotin dopamin nöradrenalin, adrenalin ve doğrudan olmak üzere asetilkolin gibi Nörotransmitterlerin salınımını tetikler. bu tetiklenme kişide geçici olmak üzere kendini iyi hissetme hali, rahatlama, uyanıklık, öfori haline neden olur ancak bu etkisi kısa sürelidir ve beyin ile merkezî sinir sistemi (MSS) bu maddenin etkisine adapte oldukca kişi aynı etkiyi yakalamak adına daha yüksek dozlara ihtiyaç duyar ve dolayısıyla kişide bağımlılık görülebilir.[3][1][2]
Etimolojisi
değiştirFransız diplomat olan Jean Nicot Portekiz büyükelçiliği yaptığı 1559 ile 1561 yılları arasında tütün (Nicotiana tabacum) tohumlarını Fransa'ya yollayarak adını tütünde bulunan aktif maddelerden biri olan nikotine verilmesini sağladı.
Sigaradaki nikotin
değiştirTütün bitkilerinin yapraklarından elde edilir. Sigara şeklinde tüttürülerek veya ince kıyılmış tütünü emerek nikotin kullanılır.
Sağlık üzerindeki etkileri
değiştirNikotinin MSS (merkezî sinir sistemi) ve çevresel sinir sisteminde eşit derecede uyarıcı ve depresan etkileri bulunmaktadır. Nikotin alındıktan kana karıştıktan sonra öfori, uyanıklık, taşikardi, kan basıncının artması, solunumun hızlanması, hafıza ve dikkatin artması ve sıkıntıdan kurtulma gibi etkiler oluşur.[1][2] Ama aynı zamanda nikotinin kendisi de stres yaratmaktadır. Nikotinin etkilerine karşı tolerans gelişir ve ilk sigara kullanırken oluşan etkiler oluşmaz.
Amerikan Kalp Derneği'ne göre nikotin bağımlılığı tarihsel olarak kırılması en zor bağımlılıklardan biri olup, nikotin bağımlılığını belirleyen farmakolojik ve davranışsal özellikler, eroin ve kokain bağımlılığını belirleyen özelliklere benzerdir.
Nikotinin yakılması, genelde üst solunum yollarında kanserojen etki, çok fazla alımında ise ko-kanserojen etki (bozunmuş hücre, kanserli doku) görülür, damarları büzme etkisinden dolayı ise kalp dolaşım sisteminde problemler oluşturur. Yüksek tansiyon, kalp krizi riskinin 20 kat artması, kalp durması, koroner arter hastalığı; hamilelikte kullanımda erken doğum, düşük doğum ağırlığı, düşük oluşturduğu bilinmektedir.[1]
Böcek ilacı olarak kullanımı
değiştirNikotin tarih boyunca böcek ilacı olarak da kullanılmıştır. 2. Dünya Savaşından sonra dünya çapında 2.500 tondan fazla nikotin böcek ilacı (tütün endüstrisinin atıkları) kullanılmış, fakat 1980'lerde nikotin böcek ilacı kullanımı 200 ton altına düşmüştür. Bunun nedeni memelilere daha az zararlı ve daha ucuz olan başka böcek ilaçlarının bulunmasıdır.[4]
Hâlen ABD'de organik tarımda nikotinin tütün tozu şeklinde bile kullanılması yasaktır.[5]
Kaynakça
değiştir- ^ a b c d "Nikotin Nedir? Nikotin Zararları Nelerdir?". 9 Ocak 2026. Erişim tarihi: 21 Ekim 2025.
- ^ a b c "Nikotin Nedir? Nikotinin Zararları Nelerdir?". Nikotin. 9 Ocak 2026. Erişim tarihi: 23 Aralık 2025.
- ^ Grubu, Memorial Sağlık (8 Ağustos 2025). "Nikotin Nedir? Nikotinin Zararları Nelerdir?". Memorial Sağlık Grubu. Erişim tarihi: 9 Ocak 2026.
- ^ István Ujváry (1999). "Nicotine and Other Insecticidal Alkaloids". Izuru Yamamoto; John Casida. Nicotinoid Insecticides and the Nicotinic Acetylcholine Receptor. Tokyo: Springer-Verlag. s. 29–69.
- ^ US Code of Federal Regulations. 7 CFR 205.602 - Nonsynthetic substances prohibited for use in organic crop production 14 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.