Wikipedia

Dowództwo Centralne Stanów Zjednoczonych

Zjednoczone Dowództwo Bojowe na szczeblu teatru działań Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych odpowiedzialne za szerszy obszar Bliskiego Wschodu
(Przekierowano z CENTCOM)

Dowództwo Centralne Stanów Zjednoczonych (ang. United States Central Command, USCENTCOM lub CENTCOM)[1] – jedno z jedenastu zjednoczonych dowództw bojowych(inne języki) Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych. Zostało utworzone w 1983 roku, przejmując wcześniejsze zadania Rapid Deployment Joint Task Force(inne języki) (RDJTF)[2].

Jego obszar odpowiedzialności obejmuje Bliski Wschód (w tym Egipt w Afryce), Azję Środkową i część Azji Południowej. Dowództwo stanowiło główną amerykańską strukturę dowodzenia podczas wielu operacji wojskowych, w tym I wojny w Zatoce Perskiej i operacji Pustynna Burza w 1991 roku, wojny w Afganistanie, a także wojny w Iraku w latach 2003–2011[3].

W 2015 roku siły CENTCOM były rozmieszczone przede wszystkim w Afganistanie w ramach Operation Freedom's Sentinel(inne języki), będącej częścią misji NATO Resolute Support Mission (od 2015 do 2021 roku), a także w Iraku i Syrii w ramach Operation Inherent Resolve(inne języki), prowadząc działania wsparcia, doradcze i wspomagające[4].

CENTCOM jest jednym z siedmiu geograficznych zjednoczonych dowództw bojowych Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych[5]. Główna siedziba CENTCOM mieści się w MacDill Air Force Base(inne języki) w Tampa, na Florydzie[6]. Wysunięta kwatera główna działa w Katarze; w 2009 roku uruchomiono nową wysuniętą kwaterę główną w Al Udeid Air Base[7].

1 września 2021 roku Izrael został formalnie włączony jako 21. państwo w obszarze odpowiedzialności CENTCOM; obejmuje on także Afganistan, Bahrajn, Egipt, Iran, Irak, Jordanię, Kazachstan, Kuwejt, Kirgistan, Liban, Oman, Pakistan, Katar, Arabię Saudyjską, Syrię, Tadżykistan, Turkmenistan, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Uzbekistan i Jemen[8][9].

Historia

edytuj

Dowództwo utworzono 1 stycznia 1983 roku[2]. Jak wskazuje jego nazwa, CENTCOM obejmuje „centralny” obszar globu położony między ówczesnymi dowództwami europejskim i pacyficznym. Kryzys zakładników w Iranie oraz interwencja radziecka w Afganistanie uwypukliły potrzebę wzmocnienia obecności USA w regionie, dlatego prezydent Jimmy Carter utworzył w marcu 1980 roku Rapid Deployment Joint Task Force(inne języki) (RDJTF). W ciągu kolejnych dwóch lat podjęto kroki mające przekształcić RDJTF w stałe zjednoczone dowództwo. Pierwszym krokiem było uniezależnienie RDJTF od U.S. Readiness Command, po czym w styczniu 1983 roku aktywowano CENTCOM[2].

Dowództwo skonfigurowano z myślą o ewentualnej walce z Związkiem Radzieckim oraz ochronie innych interesów Stanów Zjednoczonych w regionie. W 1980 roku Saddam Husajn z Iraku zaatakował Iran, rozpoczynając wojnę iracko-irańską. Konflikt groził zakłóceniami na szlaku dostaw ropy z Zatoki Perskiej przez Cieśninę Ormuz. Wydarzenia takie jak irańskie minowanie Zatoki doprowadziły do pierwszych działań bojowych CENTCOM. 17 maja 1987 roku USS Stark, prowadzący działania w Zatoce Perskiej, został trafiony pociskami Exocet wystrzelonymi przez iracki samolot, co spowodowało 37 ofiar. Wkrótce potem, w ramach tzw. „wojny tankowców”, rząd federalny Stanów Zjednoczonych zmienił banderę i nazwy 11 kuwejckich tankowców. W Operation Earnest Will(inne języki) tankowce te były eskortowane przez Middle East Force USCENTCOM przez Zatokę Perską do Kuwejtu i z powrotem przez Cieśninę Ormuz[2].

Pod koniec 1988 roku regionalna strategia nadal koncentrowała się przede wszystkim na potencjalnym zagrożeniu masową radziecką inwazją na Iran. Exercise Internal Look(inne języki) była jednym z głównych przedsięwzięć planistycznych CENTCOM. Często wykorzystywano ją do szkolenia dowództwa w celu obrony gór Zagros przed radzieckim atakiem i prowadzono ją corocznie[10].

Jesienią 1989 roku główny plan ewentualnościowy CENTCOM, OPLAN 1002-88, zakładał radziecki atak przez Iran na Zatokę Perską. Plan przewidywał rozmieszczenie pięciu i dwóch trzecich amerykańskich dywizji, głównie lekkich i ciężkich, w sile niepełnej, przydzielonych przez Joint Strategic Capability Plan (JSCAP). Pierwotnie zakładano, że te siły przejdą z Zatoki Perskiej do gór Zagros i uniemożliwią radzieckim wojskom lądowym zajęcie irańskich pól naftowych[11][12].

Po 1990 roku generał Norman Schwarzkopf Jr. przeorientował planowanie CENTCOM na odparcie zagrożenia ze strony Iraku, a ćwiczenie Internal Look zaczęło odbywać się co dwa lata. Zauważono wyraźne podobieństwo między scenariuszami ćwiczenia Internal Look 90 a rzeczywistym ruchem wojsk irackich, który doprowadził do inwazji Iraku na Kuwejt w końcowych dniach ćwiczenia[10]. Prezydent USA George H.W. Bush zareagował szybko. Terminowe rozmieszczenie wojsk i utworzenie koalicji odstraszyły Irak od inwazji na Arabię Saudyjską, a dowództwo skupiło się na wyzwoleniu Kuwejtu. Rozbudowa sił była kontynuowana i wzmocniona przez rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 678, wzywającą siły irackie do opuszczenia Kuwejtu. 17 stycznia 1991 roku siły USA i koalicji rozpoczęły Operację Pustynna Burza szeroko zakrojoną kampanią powietrznej izolacji teatru działań, która przygotowała grunt pod lądowe natarcie koalicji. Główny cel koalicji, wyzwolenie Kuwejtu, osiągnięto 27 lutego, a następnego ranka ogłoszono zawieszenie broni, zaledwie sto godzin po rozpoczęciu kampanii lądowej[2].

Zakończenie formalnych działań zbrojnych nie oznaczało końca problemów z Irakiem. Operation Provide Comfort(inne języki), wdrożona w celu udzielania pomocy humanitarnej Kurdom i egzekwowania irackiej „strefy zakazu lotów” na północ od 36. równoleżnika, rozpoczęła się w kwietniu 1991 roku. W sierpniu 1992 roku rozpoczęto Operation Southern Watch(inne języki) w odpowiedzi na niestosowanie się Saddama do rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 688, potępiającej brutalne represje wobec irackiej ludności cywilnej w południowo-wschodnim Iraku. Pod dowództwem Joint Task Force Southwest Asia siły koalicji egzekwowały w tej operacji strefę zakazu lotów na południe od 32. równoleżnika. W styczniu 1997 roku Operation Northern Watch(inne języki) zastąpiła Provide Comfort, koncentrując się na egzekwowaniu północnej strefy zakazu lotów. Przez całą dekadę CENTCOM prowadził szereg operacji – Vigilant Warrior, Vigilant Sentinel(inne języki), Desert Strike(inne języki), Desert Thunder (I i II) oraz Desert Fox – aby skłonić Saddama do większego podporządkowania się żądaniom USA[2].

Lata 90. przyniosły również poważne wyzwania w Somalii oraz narastające zagrożenie terroryzmem regionalnym. Aby zapobiec powszechnemu głodowi podczas trwającej wojny domowej w Somalii, CENTCOM rozpoczął w 1992 roku Operation Provide Relief(inne języki) w celu dostarczania pomocy humanitarnej do Somalii i północno-wschodniej Kenii. Operation Restore Hope prowadzona przez CENTCOM wspierała rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 794 i wielonarodowe Unified Task Force, które zapewniały bezpieczeństwo do czasu utworzenia przez ONZ misji UNOSOM II w maju 1993 roku. Pomimo pewnych sukcesów UNOSOM II na obszarach wiejskich sytuacja w Mogadiszu pogarszała się, a znaczne straty poniesione podczas bitwy o Mogadiszu doprowadziły prezydenta Billa Clintona do wydania rozkazu wycofania wszystkich wojsk amerykańskich z Somalii[2].

W całych latach 90., po wojnie w Zatoce, ataki terrorystyczne miały istotny wpływ na siły CENTCOM. W obliczu takich ataków jak zamach bombowy na Khobar Towers z 1996 roku, w którym zginęło 19 amerykańskich lotników, dowództwo rozpoczęło operację Desert Focus, mającą na celu przeniesienie instalacji USA do łatwiejszych do obrony lokalizacji (takich jak Prince Sultan Air Base(inne języki)), zmniejszenie amerykańskiego wysuniętego „śladu” przez likwidację nieistotnych etatów i odesłanie rodzin do Stanów Zjednoczonych. W 1998 roku terroryści zaatakowali ambasady USA w Kenii i Tanzanii, zabijając 250 osób, w tym 12 Amerykanów. Atak na USS Cole w październiku 2000 roku, w którym zginęło 17 amerykańskich marynarzy, powiązano z organizacją Al-Ka’ida Osama bin Ladena[2].

Od kwietnia do lipca 1999 roku CENTCOM przeprowadził ćwiczenie Desert Crossing 1999(inne języki), którego scenariusz koncentrował się na obaleniu Saddama Husajna jako dyktatora Iraku. Ćwiczenie odbyło się w biurach Booz Allen Hamilton(inne języki) w McLean w Wirginii[13]. W wyniku ćwiczenia uznano, że jeżeli nie zostaną podjęte odpowiednie środki, po obaleniu Saddama Husajna nastąpią „fragmentacja i chaos”[13].

Zamachy z 11 września 2001 roku w Nowym Jorku i Waszyngtonie skłoniły prezydenta George’a W. Busha do ogłoszenia wojny z terroryzmem międzynarodowym. Wkrótce CENTCOM rozpoczął Operation Enduring Freedom, aby obalić rząd talibów w Afganistanie, który dawał schronienie terrorystom z Al-Ka’idy i umożliwiał funkcjonowanie obozów szkoleniowych terrorystów[2].

Ćwiczenie Exercise Internal Look(inne języki) zostało wykorzystane do jawnego planowania wojennego co najmniej w dwóch przypadkach: Internal Look 90, dotyczącego zagrożenia ze strony Iraku, oraz Internal Look 03, użytego do zaplanowania tego, co stało się Operation Iraqi Freedom – amerykańskiej inwazji na Irak rozpoczętej 19 marca 2003 roku. W trakcie przygotowań istniejący plan operacyjny OPLAN 1003–98, zwany też 1003V, przewidujący użycie 500 tysięcy żołnierzy do inwazji i kontroli Iraku, został radykalnie ograniczony[14][15][16].

Po pokonaniu zarówno reżimu talibów w Afganistanie (9 listopada 2001), jak i rządu Saddama Husajna w Iraku (8 kwietnia 2003), CENTCOM nadal sprawowało kontrolę nad rozmieszczonymi tam siłami amerykańskimi[2]. W Iraku operacja bojowa zakończyła się w 2010 roku, natomiast wycofanie wojsk amerykańskich zakończono w grudniu 2011 roku[17]. Z Afganistanu siły USA wycofano w 2021 roku[2].

Począwszy od października 2002 roku, CENTCOM prowadził operacje w Rogu Afryki. W celu ich realizacji utworzono Combined Joint Task Force – Horn of Africa(inne języki). Operacje te obejmowały serię rajdów sił specjalnych, pomoc humanitarną, zarządzanie skutkami zdarzeń oraz różnego rodzaju programy działań obywatelskich[2].

Dowództwo pozostawało również przygotowane do udzielania pomocy po katastrofach w całym regionie; do najważniejszych ostatnich operacji tego rodzaju należała reakcja na trzęsienie ziemi w Pakistanie w październiku 2005 roku oraz ewakuacja na dużą skalę obywateli amerykańskich z Libanu w 2006 roku[2].

 
Amerykański pojazd opancerzony w Al-Hasaka, Syrii, maj 2017

1 października 2008 roku Departament Obrony przekazał odpowiedzialność za Sudan, Erytreę, Etiopię, Dżibuti, Kenię i Somalię nowo utworzonemu Africa Command(inne języki). Egipt, miejsce największych cyklicznych ćwiczeń wojskowych Departamentu Obrony – Bright Star(inne języki) – pozostał w obszarze odpowiedzialności CENTCOM[18].

W styczniu 2015 roku poinformowano, że konto CENTCOM w serwisie Twitter zostało 11 stycznia zhakowane przez sympatyków Państwa Islamskiego[19]. Sytuacja trwała krócej niż godzinę; nie opublikowano żadnych informacji niejawnych, a „żadna z opublikowanych informacji nie pochodziła z serwera ani serwisów społecznościowych CENTCOM”[20]; część slajdów pochodziła jednak z finansowanego federalnie Lincoln Laboratory Massachusetts Institute of Technology[19]. W sierpniu 2015 roku analitycy wywiadu pracujący dla CENTCOM skarżyli się mediom, twierdząc, że najwyższe kierownictwo dowództwa zmienia lub zniekształca raporty wywiadowcze dotyczące Państwa Islamskiego. W lutym 2017 roku inspektor generalny Departamentu Obrony zakończył dochodzenie i oczyścił najwyższe kierownictwo CENTCOM, uznając, że „zarzuty o celowym zmienianiu, opóźnianiu lub tłumieniu informacji wywiadowczych przez najwyższych urzędników CENTCOM od połowy 2014 do połowy 2015 roku były w dużej mierze niepotwierdzone”[21].

W styczniu 2018 roku Turcja wezwała Stany Zjednoczone do wycofania wojsk z syryjskiego miasta Manbidż, twierdząc, że w przeciwnym razie mogą one znaleźć się pod ostrzałem wojsk tureckich; były dowódca CENTCOM Joseph Votel(inne języki) potwierdził jednak amerykańskie zobowiązanie do utrzymania wojsk w Manbidżu[22]. W 2019 roku rząd irański uznał Centralne Dowództwo za organizację terrorystyczną po tym, jak administracja Donalda Trumpa nadała ten sam status Korpusowi Strażników Rewolucji Islamskiej[23].

28 lutego 2026 roku CENTCOM rozpoczęło Operation Epic Fury – szeroko zakrojoną wspólną operację wojskową USA i Izraela przeciwko Iranowi. Według oświadczenia CENTCOM siły amerykańskie rozpoczęły uderzenia na cele mające na celu „demontaż aparatu bezpieczeństwa irańskiego reżimu”, ze szczególnym uwzględnieniem obiektów stwarzających bezpośrednie zagrożenie, w tym ośrodków dowodzenia i kontroli IRGC, obrony przeciwlotniczej, wyrzutni rakiet i dronów oraz lotnisk wojskowych[24].

Struktura

edytuj

Główna siedziba CENTCOM znajduje się w MacDill Air Force Base(inne języki) w Tampa, na Florydzie[6]. W skład sztabu CENTCOM wchodzą dyrektoriaty odpowiedzialne za personel, wywiad, operacje, logistykę, plany i politykę, systemy informacyjne, szkolenie i ćwiczenia, zasoby oraz inne funkcje. Sekcja wywiadowcza nosi nazwę Joint Intelligence Center, Central Command (JICCENT) i odpowiada za integrowanie oraz koordynację działań wywiadowczych na potrzeby dowództwa[25]. W ramach struktur dowództwa działa także Afghanistan-Pakistan Center of Excellence[26].

Dowództwa komponentów

edytuj

CENTCOM kieruje pięcioma „dowództwami komponentów służb” oraz jednym podporządkowanym zjednoczonym dowództwem[6]:

Emblemat Dowództwo Skrót Utworzenie Siedziba Podporządkowane jednostki
  United States Army Central
Joint Force Land Component Command(inne języki) 		USARCENT 1918 (jako Third United States Army) Shaw Air Force Base(inne języki), Karolina Południowa
    United States Naval Forces Central Command / United States Fifth Fleet
Joint Force Maritime Component Command(inne języki) 		NAVCENT / FIFTHFLT 1983 Naval Support Activity Bahrain(inne języki), Bahrajn
    Ninth Air Force / United States Air Forces Central
Joint Force Air Component Command(inne języki) 		9 AF / USAFCENT 21 sierpnia 1941 Shaw Air Force Base(inne języki), Karolina Południowa
  Marine Corps Forces Central Command MARFORCENT 2005 MacDill Air Force Base(inne języki), Floryda
  United States Space Forces Central(inne języki)
Joint Force Space Component Command(inne języki) 		USSPACEFORCENT 2 grudnia 2022 MacDill Air Force Base(inne języki), Floryda

Podporządkowane zjednoczone dowództwa

edytuj
Emblemat Dowództwo Skrót Siedziba
  Special Operations Command Central(inne języki) SOCCENT MacDill Air Force Base(inne języki), Floryda
 
Dowódca United States Central Command generał James Mattis przekazuje proporzec United States Air Forces Central Command / Ninth Air Force nowo mianowanemu dowódcy Ninth Air Force, generałowi porucznikowi Davidowi L. Goldfeinowi(inne języki), w Shaw Air Force Base(inne języki) w Karolinie Południowej, 3 sierpnia 2011.

Dwa główne podporządkowane wielorodzajowe dowództwa podległe Central Command odpowiadały za Afganistan: Combined Joint Task Force 180(inne języki) oraz Combined Forces Command Afghanistan (CFC-A). CFC-A rozwiązano w lutym 2007 roku[27]. Od tego momentu większością sił amerykańskich w Afganistanie kierowały Międzynarodowe Siły Wsparcia Bezpieczeństwa (ISAF). W tym samym miesiącu dowództwo ISAF objął amerykański generał Dan K. McNeill(inne języki)[28].

Do tymczasowych grup zadaniowych należał Central Command Forward–Jordan (CF-J), którego utworzenie ogłoszono w kwietniu 2013 roku[29]. Deklarowanym celem CF-J była współpraca z jordańskimi siłami zbrojnymi w celu poprawy ich zdolności[29]. Pojawiały się jednak spekulacje, że innym powodem jego utworzenia było zapewnienie bazy, z której można by w razie potrzeby prowadzić rajdy do Syrii w celu zajęcia syryjskiej broni masowego rażenia oraz przygotować ewentualną amerykańską interwencję wojskową w Syrii[30][31][32].

1 października 2008 roku Combined Joint Task Force – Horn of Africa(inne języki) w Camp Lemonnier(inne języki) w Dżibuti została przeniesiona do United States Africa Command(inne języki) (USAFRICOM)[33]. United States Forces – Iraq (USF-I) stanowiły główne podporządkowane wielorodzajowe dowództwo podczas końcowej fazy wojny w Iraku w latach 2010–2011[17].

 
Oficer armii przedstawia sekretarzowi stanu Mike'owi Pompeo (po lewej, na pierwszym planie) działania przeciwko ISIL w mediach społecznościowych w MacDill AFB, czerwiec 2018.
 
Samoloty KC-135 Stratotanker Sił Powietrznych USA w Al Udeid Air Base w Katarze

Elementy innych zjednoczonych dowództw bojowych, zwłaszcza United States Special Operations Command (USSOCOM), działają w obszarze CENTCOM. SOCCENT(inne języki) jest podporządkowanym dowództwem (sub-unified command), które planuje, przygotowuje i prowadzi operacje specjalne w obszarze odpowiedzialności CENTCOM[34].

Planowanie wojenne

edytuj

Upubliczniono następujące numery planów wojennych[35]:

  • OPLAN 1002-88, odnoszący się do konfliktu zbrojnego związanego ze Związkiem Radzieckim w obszarze odpowiedzialności CENTCOM[36.1]
  • OPLAN 1002 (obrona Półwyspu Arabskiego)
  • CENTCOM OPORDER 01-97, Force Protection
  • SOCEUR SUPPLAN 1001-90, 9 maja 1989
  • CENTCOM CONPLAN 1010, lipiec 2003
  • CENTCOM CONPLAN 1015-98, możliwe wsparcie dla OPLAN 5027(inne języki) dotyczącego Korei, 15 marca 1991
  • CENTCOM 1017, 1999
  • CONPLAN 1020
  • OPLAN 1021; przed 1990 rokiem odnosił się do scenariusza „Sowieci przebijają się przez Iran”[36.2]. OPLAN 1021-88 zawierał aneks dotyczący broni jądrowej (Annex C), przewidujący rozmieszczenie części sił zdolnych do jej użycia. We wrześniu 1990 roku przenoszenie list rozmieszczenia z czasów zimnej wojny do rozmieszczeń związanych z Desert Shield miało najwyraźniej nieumyślnie rozpocząć przygotowania do wysłania jednostki krótkiego zasięgu MGM-52 Lance, 1. batalionu 12th Field Artillery Regiment(inne języki). „Sprzęt tej jednostki znajdował się dosłownie na wagonach kolejowych i był gotów do transportu do portów w Teksasie, zanim rakietowcom kazano się wycofać.”[35]
  • CONPLAN 1067, dotyczący możliwej reakcji na wojnę biologiczną
  • CENTCOM CONPLAN 1100-95, 31 marca 1992

W uzupełnieniach Arkina wymieniono również CENTCOM CONPLAN 1211-07 Foreign Humanitarian Assistance / Disaster Response Operations. Dokument wydano w listopadzie 2007 roku i przewidywał użycie wniosku Request for Forces za pośrednictwem ówczesnego U.S. Joint Forces Command(inne języki) w celu pozyskania potrzebnych sił[37].

Zasięg geograficzny

edytuj
 
Stan na 1 czerwca 2018

Wraz z utworzeniem CENTCOM w 1983 roku do jego obszaru odpowiedzialności włączono Egipt, Sudan, Kenię, Etiopię, Somalię i Dżibuti. CENTCOM kierował zatem ćwiczeniami Natural Bond z Sudanem, Eastern Wind z Somalią oraz Jade Tiger z Omanem, Somalią i Sudanem[35]. W ćwiczeniu Jade Tiger uczestniczyła 31st Marine Expeditionary Unit(inne języki) wraz z Omanem w dniach od 29 listopada do 8 grudnia 1982 roku[35].

7 lutego 2007 roku ogłoszono plany utworzenia United States Africa Command(inne języki), które przekazało odpowiedzialność za amerykańskie operacje wojskowe w Afryce nowemu USAFRICOM, z wyjątkiem Egiptu. 1 października 2008 roku Africa Command osiągnęło gotowość operacyjną, a Combined Joint Task Force-Horn of Africa, główne siły CENTCOM na kontynencie, rozpoczęły raportowanie do AFRICOM w Stuttgartcie zamiast do CENTCOM w Tampie[33].

Departament Obrony używa zmiennej liczby lokalizacji bazowych zależnie od intensywności prowadzonych operacji. W okresie jednoczesnych działań wojennych w Iraku i Afganistanie w 2003 roku Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych korzystały z 35 baz, a w 2006 roku z 14, w tym czterech w Iraku. Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych utrzymuje jedną główną bazę i jedną mniejszą instalację, przy rozległym wykorzystaniu sił na morzu i na lądzie przez okręty, lotnictwo i jednostki lądowe United States Navy, Korpusu Piechoty Morskiej i Straży Wybrzeża[35].

Lista dowódców

edytuj
Nr Portret Dowódca Objął urząd Zakończył urzędowanie Rodzaj sił zbrojnych
1   Robert Kingston(inne języki)[38] 1 stycznia 1983 27 listopada 1985 U.S. Army
2   George B. Crist(inne języki)[38] 27 listopada 1985 23 listopada 1988 U.S. Marine Corps
3   Norman Schwarzkopf Jr.[38] 23 listopada 1988 9 sierpnia 1991 U.S. Army
4   Joseph P. Hoar(inne języki)[38] 9 sierpnia 1991 5 sierpnia 1994 U.S. Marine Corps
5   J. H. Binford Peay III(inne języki)[38] 5 sierpnia 1994 13 sierpnia 1997 U.S. Army
6   Anthony Zinni[38] 13 sierpnia 1997 6 lipca 2000 U.S. Marine Corps
7   Tommy Franks[38] 6 lipca 2000 7 lipca 2003 U.S. Army
8   John Abizaid[38] 7 lipca 2003 16 marca 2007 U.S. Army
9   William J. Fallon[38] 16 marca 2007 31 marca 2008 U.S. Navy
p.o.   Martin Dempsey[38] 31 marca 2008 31 października 2008 U.S. Army
10   David Petraeus[38] 31 października 2008 30 czerwca 2010 U.S. Army
p.o.   John R. Allen(inne języki)[38] 30 czerwca 2010 11 sierpnia 2010 U.S. Marine Corps
11   James Mattis[38] 11 sierpnia 2010 22 marca 2013 U.S. Marine Corps
12   Lloyd Austin[38] 22 marca 2013 30 marca 2016[39] U.S. Army
13   Joseph Votel(inne języki)[38] 30 marca 2016[40] 28 marca 2019[41] U.S. Army
14   Kenneth F. McKenzie Jr.(inne języki)[41] 28 marca 2019 1 kwietnia 2022[42] U.S. Marine Corps
15   Michael Kurilla(inne języki)[42] 1 kwietnia 2022 8 sierpnia 2025[43] U.S. Army
16   Brad Cooper[43] 8 sierpnia 2025 nadal[44] U.S. Navy

Sekretarze obrony

edytuj

Dwaj byli dowódcy U.S. Central Command pełnili później urząd sekretarza obrony Stanów Zjednoczonych: generał James Mattis oraz generał Lloyd Austin. Mattis był 26. sekretarzem obrony USA, a Austin 28. sekretarzem obrony USA i pełnił ten urząd od 2021-01-22 do 2025-01-20[45][46].

Odznaczenia jednostki

edytuj

Poniższe odznaczenia dotyczą Headquarters, U.S. Central Command w MacDill AFB. Odznaczenia te nie odnoszą się do organizacji podporządkowanych, takich jak dowództwa komponentów służb lub inne jednostki, chyba że rozkazy wyraźnie stanowią inaczej[47][48].

Odznaczenie Okres Uwagi
Joint Meritorious Unit Award 2 sierpnia 1990 – 21 kwietnia 1991 Department of the Army General Order (DAGO) 1991-22 i 1992-34[49][48]
Joint Meritorious Unit Award 1 sierpnia 1992 – 4 maja 1993[48] DAGO 1994-12 i 1996-01
Joint Meritorious Unit Award 8 października 1994 – 16 marca 1995[48] DAGO 2001-25
Joint Meritorious Unit Award 1 września 1996 – 6 stycznia 1997[48] Joint Staff Permanent Order (JSPO) J-ISO-0012-97
Joint Meritorious Unit Award 1 października 1997 – 15 lipca 1998[48] JSPO J-1SO-0241-98
Joint Meritorious Unit Award 16 lipca 1998 – 1 listopada 1999[48] JSPO J-1SO-0330-99 / DAGO 2001-25
Joint Meritorious Unit Award 2 listopada 1999 – 15 marca 2001[48]
Joint Meritorious Unit Award 11 września 2001 – 1 maja 2003[48] DAGO 2005-09
Joint Meritorious Unit Award 2 maja 2003 – 31 grudnia 2005[48]
Joint Meritorious Unit Award 1 stycznia 2006 – 1 marca 2008[48] JSPO J-1SO-0061-08
Joint Meritorious Unit Award 2 marca 2008 – 1 lipca 2010[48]
Joint Meritorious Unit Award 2 lipca 2010 – 31 lipca 2012[48]

Przypisy

edytuj
  1. ↑ Robert Kłosowicz, U.S. Marines jako narzędzie polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych, Wydawnictwo UJ, s. 284, ISBN 978-83-233-8288-1.
  2. ↑ a b c d e f g h i j k l m U.S. Central Command History [online], United States Central Command [dostęp 2026-03-15].
  3. ↑ CENTCOM directs and enables military operations and activities with allies and partners to increase regional security and stability in support of enduring U.S. interests across its 21-country area of responsibility [online], United States Central Command, 8 sierpnia 2025 [dostęp 2026-03-15].
  4. ↑ John T. Bennett, Several Senate Armed Services members oppose Austin waiver [online], Roll Call, 12 stycznia 2021 [dostęp 2026-03-15].
  5. ↑ Combatant Commands [online], U.S. Department of Defense [dostęp 2026-03-15].
  6. ↑ a b c U.S. Central Command (CENTCOM) Component Commands [online], United States Central Command [dostęp 2026-03-15].
  7. ↑ CENTCOM exercises new forward headquarters in Qatar [online], United States Central Command, 14 października 2009 [dostęp 2026-03-15].
  8. ↑ U.S. Central Command Statement on the Realignment of the State of Israel [online], United States Central Command, 1 września 2021 [dostęp 2026-03-15].
  9. ↑ AOR [online], U.S. Army Central [dostęp 2026-03-15].
  10. ↑ a b Norman Schwarzkopf, It Doesn't Take a Hero, Bantam Books, 1993, s. 331–332, 335–336, ISBN 0-553-56338-6.
  11. ↑ Richard Moody Swain, Lucky War: Third Army in Desert Storm, U.S. Army Command and General Staff College Press, 1997, s. 6, ISBN 978-0-7881-7865-8 [dostęp 2026-03-15].
  12. ↑ Defense Technical Information Center [online], Defense Technical Information Center [dostęp 2026-03-15].
  13. ↑ a b Michael R. Gordon, Bernard E. Trainor, The Endgame: The Inside Story of the Struggle for Iraq, from George W. Bush to Barack Obama, New York: Pantheon Books, 2012, s. 6–7, ISBN 978-0-307-37722-7.
  14. ↑ American Soldier; related planning documents and commentary [online], Common Dreams [dostęp 2026-03-15].
  15. ↑ The Iraq War: The Military Campaign [online], National Security Archive [dostęp 2026-03-15].
  16. ↑ After the War [online], The New York Review of Books [dostęp 2026-03-15].
  17. ↑ a b Katelyn K. Tietzen-Wisdom, Transition and Withdrawal: The U.S. Army in Operation Iraqi Freedom and Operation New Dawn, 2009–2011 [online], Center of Military History, United States Army, 2023 [dostęp 2026-03-15].
  18. ↑ John Vandiver, CENTCOM mission expands to include Israel [online], Stars and Stripes, 15 stycznia 2021 [dostęp 2026-03-15].
  19. ↑ a b U.S. Central Command Twitter feed appears hacked by Islamic State sympathizers [online], Reuters, 12 stycznia 2015 [dostęp 2026-03-15].
  20. ↑ Chris Good, Joshua Cohan, Lee Ferran, 'Cybervandalism': ISIS Supporters Hijack US Military Social Media Accounts [online], ABC News, 12 stycznia 2015 [dostęp 2026-03-15].
  21. ↑ Zachary Cohen, Report: Centcom leaders didn't cook ISIS intelligence [online], CNN, 1 lutego 2017 [dostęp 2026-03-15].
  22. ↑ Euan McKirdy, US general: US troops won't withdraw from Syrian city of Manbij [online], CNN, 29 stycznia 2018 [dostęp 2026-03-15].
  23. ↑ Aresu Eqbali, Sune Engel Rasmussen, Iran Labels U.S. Central Command a Terrorist Organization [online], The Wall Street Journal, 8 kwietnia 2019 [dostęp 2026-03-15].
  24. ↑ U.S. Forces Launch Operation Epic Fury [online], United States Central Command, 28 lutego 2026 [dostęp 2026-03-15].
  25. ↑ Unclassified Report of Investigation on Allegations Relating to USCENTCOM Intelligence Products [online], Department of Defense Office of Inspector General, 1 lutego 2017 [dostęp 2026-03-15].
  26. ↑ Officials, experts meet to discuss Afghanistan-Pakistan situation [online], United States Central Command, 28 czerwca 2010 [dostęp 2026-03-15].
  27. ↑ Jan Goldman (red.), The War on Terror Encyclopedia: From the Rise of Al-Qaeda to 9/11 and Beyond, ABC-CLIO, 7 października 2014, s. 100–101, ISBN 978-1-61069-511-4.
  28. ↑ NATO Allies Promise More Support in Afghanistan [online], American Forces Press Service / DVIDS, 25 października 2007 [dostęp 2026-03-15].
  29. ↑ a b Karen Parrish, Dempsey Visits U.S. Troops Serving in Jordan [online], American Forces Press Service, 15 sierpnia 2013 [dostęp 2026-03-15] [zarchiwizowane z adresu 2013-10-14].
  30. ↑ Nicola Nasser, Amman's shaky claims to neutrality [online], Al-Ahram, 12 września 2013 [dostęp 2026-03-15] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-11].
  31. ↑ Thom Shanker, With Eyes on Syria, U.S. Turns Warehouse Into Support Hub for Jordan [online], The New York Times, 15 sierpnia 2013 [dostęp 2026-03-15].
  32. ↑ Evan McMorris-Santoro, Obama: I Have Decided To Bomb Syria, But I Want Congress To Weigh In First [online], BuzzFeed, 31 sierpnia 2013 [dostęp 2026-03-15].
  33. ↑ a b Africans Fear Hidden U.S. Agenda in New Approach to Africom [online], Associated Press/Fox News, 30 września 2008 [dostęp 2026-03-15].
  34. ↑ Home [online], United States Special Operations Command Central [dostęp 2026-03-15].
  35. ↑ a b c d e William Arkin, Code Names: Deciphering U.S. Military Plans, Programs and Operations in the 9/11 World, Steerforth, 25 stycznia 2005, s. 46, ISBN 1-58642-083-6.
  36. ↑ Diane T. Putney, Airpower Advantage: Planning the Gulf War Air Campaign 1989–1991 [online], Air Force History and Museums Program, 2004 [dostęp 2026-03-15].
    1. ↑ S. 10–11.
    2. ↑ S. 18.
  37. ↑ Thomas J. Preston, The Smarter Way to Plan for Deployment of Forces for Humanitarian Operations [online], Defense Technical Information Center, 3 maja 2010 [dostęp 2026-03-15].
  38. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Leaders Through the Years [online], Air Force Magazine, czerwiec 2017 [dostęp 2026-03-15].
  39. ↑ Austin Reflects on Centcom's Achievements During 'Tumultuous Times' [online], U.S. Department of Defense, 4 kwietnia 2016 [dostęp 2026-03-15].
  40. ↑ New Socom Commander Excited, Humbled to Lead Force [online], U.S. Department of Defense, 30 marca 2016 [dostęp 2026-03-15].
  41. ↑ a b Gen. McKenzie assumes command of U.S. Central Command [online], United States Central Command, 28 marca 2019 [dostęp 2026-03-15].
  42. ↑ a b General Kurilla Takes Command of U.S. Central Command [online], United States Central Command, 1 kwietnia 2022 [dostęp 2026-03-15].
  43. ↑ a b U.S. Central Command Bids Farewell to Gen. Kurilla, Welcomes New Leadership [online], United States Central Command, 8 sierpnia 2025 [dostęp 2026-03-15].
  44. ↑ Commander, Admiral Brad Cooper [online], United States Central Command [dostęp 2026-03-15].
  45. ↑ Secretaries of Defense [online], Office of the Secretary of Defense Historical Office [dostęp 2026-03-15].
  46. ↑ Lloyd J. Austin III [online], U.S. Department of Defense [dostęp 2026-03-15].
  47. ↑ Awards and Decorations Branch - Joint Awards [online], U.S. Army Human Resources Command [dostęp 2026-03-15].
  48. ↑ a b c d e f g h i j k l m ARMY GENERAL ORDERS UNIT AWARD INDEX [online], U.S. Army Human Resources Command, 13 października 2015 [dostęp 2026-03-15].
  49. ↑ Department of the Army General Orders [online], United States Army Publishing Directorate [dostęp 2026-03-15] [zarchiwizowane z adresu 2011-04-27].

Linki zewnętrzne

edytuj
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dowództwo_Centralne_Stanów_Zjednoczonych&oldid=79711531”