Wikipedia

BRICS

organizacja międzynarodowa

BRICS (ang. Brazil, Russia, India, China, South Africa) – organizacja międzyrządowa składająca się z dziesięciu państw członkowskich: Brazylii, Rosji, Indii, Chin, Republiki Południowej Afryki, Egiptu, Etiopii, Indonezji, Iranu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich, a od szczytu w Kazaniu w 2024 r. także z trzynastu państw partnerskich. Państwa BRICS zamieszkuje ok. 45% ludności świata, a ich łączny PKB według parytetu siły nabywczej stanowi ok. 40% światowego PKB, przewyższając udział G7[1].

BRICS
Brazil • Russia • India • China • South Africa
Ilustracja
Mapa

     członkowie BRICS

     partnerzy BRICS

     kandydaci BRICS

Członkowie

Brazylia
Rosja
Indie
Chiny
Południowa Afryka
Egipt
Etiopia
Indonezja
Iran
Zjednoczone Emiraty Arabskie

Przewodniczący (Obecny)

Luiz Inácio Lula da Silva, Prezydent Brazylii

Utworzenie

16 czerwca 2009

Multimedia w Wikimedia Commons
Przedstawiciele państw BRICS wraz z partnerami i zaproszonymi gośćmi na 17. szczycie BRICS w Rio de Janeiro, 7 lipca 2025

Akronim BRICS+ jest nieformalnym skrótem od 2024 po dołączeniu do porozumienia nowych członków[2].

Historia

edytuj

Określenie „BRIC” zostało po raz pierwszy użyte przez ekonomistę Jima O'Neilla w publikacji „Building Better Economic BRICs” opublikowanej w listopadzie 2001[3], a następnie rozpowszechnione w 2003, dzięki ogłoszonej przez Goldman Sachs prognozie, z której wynikało, że do połowy XXI wieku państwa te będą potęgami światowymi. Zostało ono użyte dla określenia grupy państw rozwijających się, które powinny zacieśnić współpracę w alternatywie do szeroko rozumianego Zachodu[4]. Termin ten został następnie powszechnie zaakceptowany i przyjęty także przez zainteresowane państwa[4].

Po raz pierwszy jako BRIC państwa te spotkały się na szczeblu ministerstw spraw zagranicznych podczas Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku w 2006. Rok później miało miejsce kolejne spotkanie, również z okazji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Współpraca przyjęła stopniowo formę dorocznych spotkań konsultacyjnych przywódców państw, odbywających się rotacyjnie w państwach członkowskich[4]. Pierwszy szczyt dyplomatyczny państw BRIC został zorganizowany w Jekaterynburgu 16 czerwca 2009 roku[5].

13 kwietnia 2011 do BRIC dołączyła Republika Południowej Afryki, przez co skrót zmieniono na BRICS[6]. Wypracowano wówczas praktykę, że na przyjęcie do grupy nowych członków muszą wyrazić zgodę aktualni członkowie[4].

24 sierpnia 2023 na szczycie w RPA ogłoszono rozszerzenie grupy 1 stycznia 2024 o Argentynę, Egipt, Etiopię, Arabię Saudyjską, Iran i Zjednoczone Emiraty Arabskie[7]. Ostatecznie Argentyna, decyzją prezydenta Javiera Milei odmówiła dołączenia 29 grudnia 2023[8]. 1 stycznia 2024 do BRICS dołączyły Egipt, Etiopia, Iran i Zjednoczone Emiraty Arabskie[9]. Indie nie wyraziły jednak zgody na dołączenie Pakistanu i Turcji[4]. 6 stycznia 2025 r. do BRICS dołączyła Indonezja[10].

Arabia Saudyjska nie dołączyła do BRICS na początku 2024 r. jak planowano; w styczniu 2025 r. minister gospodarki królestwa oświadczył, że Arabia Saudyjska nadal ocenia członkostwo[11].

Państwa partnerskie

edytuj

Na szczycie w Kazaniu w październiku 2024 r. wprowadzono nową kategorię członkostwa: państwa partnerskie. Status ten otrzymało 13 krajów: Algieria, Białoruś, Boliwia, Kuba, Indonezja (przed uzyskaniem pełnego członkostwa), Kazachstan, Malezja, Nigeria, Tajlandia, Turcja, Uganda, Uzbekistan i Wietnam[12]. Państwa partnerskie nie mają prawa głosu przy podejmowaniu decyzji, lecz mogą uczestniczyć w szczytach za zgodą członków. Kategoria ta pełni rolę etapu pośredniego przed ewentualnym uzyskaniem pełnego członkostwa[12].

Charakterystyka grupy

edytuj

BRICS składa się z niejednorodnej grupy ekonomicznej o charakterystycznych cechach ekonomicznych – Rosja jest gospodarką opartą w dużej mierze na surowcach, Chiny są gospodarką opartą na eksporcie (potocznie nazywane "fabryką świata"), Indie to krajowa gospodarka konsumencka, Brazylia ma bardzo rozwiniętą strukturę gospodarczą, a Republika Południowej Afryki jest największą gospodarką kontynentu afrykańskiego[13]. Określenie charakteru grupy BRICS nastręcza trudności wobec braku jego określenia przez samą grupę[4]. Przyjmuje się, że jest to organizacja międzynarodowa w fazie powstawania (in statu nascendi), o półotwartym charakterze[4]. Nie powołano formalnej organizacji ani nie wypracowano procedur decyzyjnych (stan na 2024 rok)[4]. Konkluzje ze spotkań członków przyjmowane są na zasadzie konsensusu[4]. Kraje BRICS nie tworzą sojuszu politycznego (jak np. Unia Europejska) ani formalnego stowarzyszenia handlu. Pojawiają się jednak postulaty stworzenia własnej waluty i banku inwestycyjnego oraz alternatywy dla systemu rozliczeń SWIFT[4]. Cele krajów zrzeszonych to:

  1. Stworzenie nowego systemu walutowego,
  2. Zwiększenie roli państw rozwijających się w światowych instytucjach walutowych,
  3. Zreformowanie ONZ.

Spotkania

edytuj

Spotkania państw w ramach forum BRICS:

 
Udział PKB (parytet siły nabywczej) krajów G7 i BRICS w gospodarce światowej
Lp. Data Kraj Miasto Przywódca
1 16 czerwca 2009   Rosja Jekaterynburg Dmitrij Miedwiediew
2 16 kwietnia 2010   Brazylia Brasília Luiz Inácio Lula da Silva
3 14 kwietnia 2011   Chiny Sanya Hu Jintao
4 29 marca 2012   Indie Nowe Delhi Manmohan Singh
5[14] 26–27 marca 2013   Południowa Afryka Durban Jacob Zuma
6 14–16 lipca 2014   Brazylia Fortaleza Dilma Rousseff
7 8–9 lutego 2015   Rosja Ufa Władimir Putin
8 15–16 października 2016   Indie Benaulim, Goa Narendra Modi
9 3–5 września 2017   Chiny Xiamen Xi Jinping
10 25–27 lipca 2018   Południowa Afryka Johannesburg Cyril Ramaphosa
11 13–14 listopada 2019   Brazylia Brasília Jair Bolsonaro
12 17 listopada 2020 (konferencja wideo)   Rosja Petersburg Władimir Putin
13 9 września 2021 (konferencja wideo)   Indie Nowe Delhi Narendra Modi
14 23 czerwca 2022 (konferencja wideo)   Chiny Pekin Xi Jinping
15(inne języki) 22–24 sierpnia 2023   Południowa Afryka Johannesburg Cyril Ramaphosa
16(inne języki) 22–24 października 2024   Rosja Kazań Władimir Putin
17(inne języki) 6–7 lipca 2025[15]   Brazylia Rio de Janeiro Luiz Inácio Lula da Silva
18 2026   Indie TBD Narendra Modi

Architektura finansowa

edytuj

Architektura finansowa BRICS składa się z Nowego Banku Rozwoju (NDB) i Funduszu Rezerw Walutowych[16] (CRA). Obie instytucje ustanowiono traktatem w 2014 r. i uruchomiono w 2015 r.[17]

Nowy Bank Rozwoju

edytuj

Nowy Bank Rozwoju (NDB) z siedzibą w Szanghaju dysponuje kapitałem autoryzowanym 100 mld USD i kapitałem subskrybowanym 50 mld USD. Do końca 2024 r. bank zatwierdził projekty o łącznej wartości ok. 39,7 mld USD, obejmujących infrastrukturę transportową, energetykę odnawialną i rozwój miejski. Prezesem NDB jest Dilma Rousseff, była prezydent Brazylii[18].

Dedolaryzacja i systemy płatności

edytuj

Państwa BRICS deklarują dążenie do zmniejszenia zależności od dolara amerykańskiego w handlu wzajemnym. Brazylia i Chiny uruchomiły rozliczenia bilateralne w realach i juanach, a na szczycie w Rio de Janeiro w 2025 r. liderzy BRICS uzgodnili kontynuację prac nad alternatywnym systemem płatności (BRICS Pay), który miałby umożliwiać transgraniczne rozliczenia w walutach lokalnych[19]. Na szczycie w Kazaniu w 2024 r. zatwierdzono również rosyjską inicjatywę utworzenia giełdy zbożowej BRICS; państwa członkowskie odpowiadają za ok. 44% światowej produkcji zbóż i 25% eksportu[20]. Eksperci finansowi oceniają jednak, że pełna alternatywa dla SWIFT pozostaje odległa ze względu na trudności techniczne integracji różnych krajowych systemów płatniczych oraz brak wspólnej waluty[21].

Znaczenie geopolityczne

edytuj

Deklaracje szczytowe

edytuj

BRICS prezentuje się jako platforma współpracy Globalnego Południa, dążąca do reformy międzynarodowego porządku instytucjonalnego. Deklaracja kazańska z października 2024 r. (134 punkty) wezwała do reformy Rady Bezpieczeństwa ONZ w celu uczynienia jej „bardziej demokratyczną, reprezentatywną i efektywną" oraz do utworzenia suwerennego państwa palestyńskiego w granicach z 1967 r.[22]

Deklaracja Rio z lipca 2025 r. (126 punktów) rozszerzyła agendę o dwa nowe tematy: finansowanie klimatyczne (postulat 300 mld USD rocznie do 2035 r.) oraz zarządzanie sztuczną inteligencją, z wezwaniem do ONZ o sformułowanie globalnych zasad w tym zakresie[23].

Charakter ustrojowy państw członkowskich

edytuj

W debacie o BRICS istotnym punktem odniesienia jest charakter ustrojowy państw członkowskich. Według Democracy Index z 2024 r. sześć z dziesięciu członków (Rosja, Chiny, Iran, Egipt, Etiopia i ZEA) klasyfikowanych jest jako reżimy autorytarne, Indonezja jako reżim hybrydowy, a trzy państwa (Brazylia, Indie i RPA) jako demokracje z zastrzeżeniami (flawed democracies)[24]. Rozszerzenie z 2024 r. pogłębiło tę dysproporcję: wszystkie cztery nowe państwa (Egipt, Etiopia, Iran, ZEA) zaliczane są do kategorii niedemokratycznych[24]. Według danych V-Dem Institute z Uniwersytetu w Göteborgu średni wskaźnik demokracji państw BRICS wynosi 0,31 (w skali 0–1), wobec 0,77 dla G7[25].

Sprzeczności wewnętrzne

edytuj

Spójność BRICS ograniczają rozbieżności interesów między członkami. Wieloletni spór graniczny między Indiami a Chinami w Himalajach oraz rywalizacja obu państw o przywództwo w Globalnym Południu przekładają się na napięcia wewnątrz organizacji, widoczne m.in. przy decyzjach o rozszerzeniu[26]. Chiny generują ok. 70% łącznego PKB organizacji, co rodzi pytania o równowagę wpływów[27]. Dodatkowym źródłem napięć są regionalne rywalizacje między Iranem a ZEA oraz różnice w motywacjach członkostwa: dla Rosji i Chin BRICS pełni funkcję geopolityczną, dla Brazylii i Indii jest przede wszystkim platformą współpracy gospodarczej[4].

Perspektywa polska

edytuj

Dla Polski, położonej na wschodniej flance NATO i bezpośrednio dotkniętej skutkami rosyjskiej agresji na Ukrainę, rozszerzenie BRICS ma przede wszystkim wymiar bezpieczeństwa. Analitycy Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW) ocenili szczyt w Kazaniu jako sukces propagandowy Kremla, który mimo braku przełomowych decyzji pozwolił Rosji zademonstrować, że nie jest izolowana międzynarodowo[28]. W szerszym ujęciu OSW umieszcza BRICS w ramach rosyjskiej koncepcji polityki zagranicznej z 2023 r., w której Moskwa przedstawia się jako obrońca Globalnego Południa przed „neokolonialnymi i hegemonicznymi ambicjami Zachodu" i dąży do budowy „antykolonialnego sojuszu" z państwami niezachodnimi[29]. Z kolei zacieśnianie współpracy Chin, Rosji i Iranu w ramach BRICS i Szanghajskiej Organizacji Współpracy oznacza dla USA konieczność rozpraszania sił na wielu kierunkach, co zdaniem komentatorów „Polskiej Zbrojnej" wymusza na europejskich sojusznikach, w tym na Polsce, większą samodzielność obronną[30].

Analizy Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych wskazują, że Rosja po 2022 r. traktuje BRICS jako narzędzie przełamywania izolacji, a Chiny jako platformę rywalizacji z USA o wpływy w Globalnym Południu, przypisując wymiarowi politycznemu większe znaczenie niż gospodarczemu[31][32]. Realną zdolność organizacji do wspólnego działania PISM ocenia jako ograniczoną ze względu na ogromne różnice poziomu rozwoju (PKB per capita od ok. 1 tys. USD w Etiopii do ponad 50 tys. USD w ZEA), sprzeczne interesy eksporterów i importerów energii oraz bilateralny charakter handlu wewnątrz grupy, zdominowany przez Chiny[33].

Krytycy polskiej polityki zagranicznej zwracają uwagę, że Warszawa koncentruje się na bezpośrednim zagrożeniu ze strony Rosji, nie wypracowując strategii wobec Globalnego Południa i rywalizacji o wpływy w państwach rozwijających się[34]. Polska, która nigdy nie była mocarstwem kolonialnym i sama doświadczyła podporządkowania, mogłaby stanowić wiarygodny głos Zachodu wobec państw Globalnego Południa, lecz w praktyce jej dyplomacja w tym obszarze pozostaje mało aktywna[34]. Symbolicznym wyrazem rosnącej rywalizacji między BRICS a Zachodem stało się zaproszenie Polski na szczyt G20 w Miami w grudniu 2026 r. przez sekretarza stanu Marco Rubio, przy jednoczesnym wykluczeniu z tego szczytu RPA jako państwa założycielskiego BRICS[35].

Zobacz też

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. ↑ BRICS Data [online], Brazilian BRICS Chairmanship [dostęp 2026-03-31].
  2. ↑ BRICS+ – nowy element globalnego multilateralizmu [online], www.umcs.pl [dostęp 2025-06-28].
  3. ↑ Jim O'Neill, Building Better Global Economic BRICs, Goldman Sachs Global Economics Paper No: 66, November 2001.
  4. ↑ a b c d e f g h i j k Aleksander Głogowski. BRICS i Pakistan po szczycie w Kazaniu. „Raport – Wojsko Technika Obronność”. Nr 11/2024, s. 34-40. Agencja Lotnicza Altair. ISSN 1429-270x. 
  5. ↑ President of Russia | First BRIC summit. Yekaterinburg, June 2009 [online], www.kremlin.ru [dostęp 2025-05-29] [zarchiwizowane z adresu 2009-06-19].
  6. ↑ Manmohan Singh na szczycie BRICS w Chinach | Centrum Studiów Polska-Azja. [dostęp 2011-05-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  7. ↑ Brics to Admit Six New Countries to Bloc Including Iran and Saudi Arabia [online], BRICS INFORMATION PORTAL [dostęp 2023-08-24] (ang.).
  8. ↑ Argentyna mówi „nie” Putinowi. Nie wejdzie do BRICS, nie chce interesów z Rosją [online], Rzeczpospolita [dostęp 2024-01-01] (pol.).
  9. ↑ Brics countries agree major expansion as six countries invited to join [online], The Independent, 24 sierpnia 2023 [dostęp 2023-12-26] (ang.).
  10. ↑ Indonezja przystąpiła do BRICS. A chętnych jest więcej [online], Rzeczpospolita [dostęp 2025-01-08].
  11. ↑ Saudi Arabia Is Still Assessing BRICS Membership, Minister Says [online], Bloomberg, 20 stycznia 2025 [dostęp 2026-03-31].
  12. ↑ a b BRICS expands with 13 new partner countries at Kazan summit [online], Geopolitical Economy Report, 26 października 2024 [dostęp 2026-03-31].
  13. ↑ Amrita Jash, THE PAPER | The Emerging Role of BRICS in the Changing World Order, IndraStra Global, ISSN 2381-3652 [dostęp 2017-12-27].
  14. ↑ Brics eye infrastructure funding through new development bank. www.guardian.co.uk, 28 marca 2013. [dostęp 2013-07-15]. (ang.).
  15. ↑ Rio é anunciado como sede da reunião de cúpula do Brics em julho [online], G1, 15 lutego 2025 [dostęp 2025-07-07] (port.).
  16. ↑ Ryszard Zięba, Współczesne wyzwania i zagrożenia dla bezpieczeństwa międzynarodowego, „Stosunki Międzynarodowe – International Relations”, 52 (3), 2016, s. 9–31, DOI: 10.7366/020909613201601, ISSN 0209-0961 [dostęp 2025-06-29] (pol.).
  17. ↑ On the BRICS Contingent Reserve Arrangement (CRA) Governing Council and Standing Committee inaugural meetings [online], www.cbr.ru [dostęp 2025-06-29] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-02].
  18. ↑ NDB Investor Presentation Q1 2025 [online], New Development Bank, marzec 2025 [dostęp 2026-03-31].
  19. ↑ De-dollarization: BRICS leaders propose creating an alternative payment system to SWIFT [online], Brasil de Fato, 7 lipca 2025 [dostęp 2026-03-31].
  20. ↑ Why the Expanded BRICS Is Backing a Russia-Initiated Grain Exchange [online], Council on Foreign Relations [dostęp 2026-03-31].
  21. ↑ BRICS Pay: a challenge for the SWIFT network? [online], Lowy Institute [dostęp 2026-03-31].
  22. ↑ XVI BRICS Summit Kazan Declaration [online], President of Russia, 23 października 2024 [dostęp 2026-03-31].
  23. ↑ BRICS Leaders Declaration, Rio de Janeiro [online], Brazilian BRICS Chairmanship, 7 lipca 2025 [dostęp 2026-03-31].
  24. ↑ a b Democracy Index 2024 [online], Economist Intelligence Unit, marzec 2025 [dostęp 2026-03-31].
  25. ↑ G7 versus the BRICS: Taking stock in 12 figures [online], Social Europe [dostęp 2026-03-31].
  26. ↑ China and India are at odds over BRICS expansion [online], Atlantic Council [dostęp 2026-03-31].
  27. ↑ BRICS Expansion, the G20, and the Future of World Order [online], Carnegie Endowment for International Peace [dostęp 2025-06-29] [zarchiwizowane z adresu 2024-11-19].
  28. ↑ Miłosz Bartosiewicz, Katarzyna Chawryło, Success without breakthroughs: the BRICS summit in Russia [online], Ośrodek Studiów Wschodnich, 25 października 2024 [dostęp 2026-04-01].
  29. ↑ Witold Rodkiewicz, Antykolonialny sojusz z Globalnym Południem. Nowa koncepcja polityki zagranicznej Rosji [online], Ośrodek Studiów Wschodnich, 7 kwietnia 2023 [dostęp 2026-04-01].
  30. ↑ Artur Bartkiewicz, Co poszerzenie BRICS-u może mieć wspólnego z bezpieczeństwem Polski? [online], Polska Zbrojna, 30 sierpnia 2023 [dostęp 2026-04-01].
  31. ↑ Patryk Kugiel, Znaczenie grupy BRICS po rosyjskiej inwazji na Ukrainę [online], Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 15 czerwca 2022 [dostęp 2026-03-31].
  32. ↑ Marcin Przychodniak, BRICS jako narzędzie polityki zagranicznej Chin [online], Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 28 lutego 2025 [dostęp 2026-03-31].
  33. ↑ Piotr Dzierżanowski, Ograniczone możliwości współpracy gospodarczej BRICS+ [online], Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 24 czerwca 2024 [dostęp 2026-03-31].
  34. ↑ a b Krzysztof Zalewski, Globalny Zachód konkuruje z globalnym Wschodem o globalne Południe. A co robi Polska? [online], Nowa Konfederacja, 6 maja 2024 [dostęp 2026-04-01].
  35. ↑ Rubio potwierdza: Polska dołączy do nas na G20 [online], money.pl, 3 grudnia 2025 [dostęp 2026-04-01].

Bibliografia

edytuj
  • Jim O'Neill, Building Better Global Economic BRICs [online], Goldman Sachs, listopad 2001.
  • Aleksander Głogowski, BRICS i Pakistan po szczycie w Kazaniu, „Raport – Wojsko Technika Obronność” (11/2024), Agencja Lotnicza Altair, s. 34–40, ISSN 1429-270x.

Linki zewnętrzne

edytuj
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=BRICS&oldid=79445087”