Cartél

Cytundeb neu gymdeithas wirfoddol rhwng gwahanol gwmnïau neu fusnesau yw cartél sy'n cydweithio i reoli amodau masnach, megis rheoli prisiau, cynhyrchiant, neu ddosbarthiad, er mwyn lleihau cystadleuaeth yn y farchnad a chynyddu elw ymhlith ei gilydd. Er bod aelodau cartél yn parhau'n endidau cyfreithiol ac ariannol ar wahân, maent yn gweithredu ar y cyd mewn meysydd penodol o'u busnes.

Cartél

Math	grŵp
Dynodwyr
Freebase	/M/09491
Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Mae cartelau'n fwyaf cyffredin mewn diwydiannau lle mae nifer gymharol fach o gynhyrchwyr mawr yn gweithredu. Gallant bennu prisiau, cyfyngu ar gynhyrchu, neu rannu marchnadoedd daearyddol rhwng eu haelodau. O ganlyniad, gall defnyddwyr wynebu prisiau uwch a llai o ddewis.

Mewn llawer o wledydd, mae cartelau yn anghyfreithlon o dan gyfreithiau cystadleuaeth neu wrthfonopoli oherwydd eu heffaith niweidiol ar farchnadoedd rhydd. Fodd bynnag, mae rhai sefydliadau rhyngwladol sy'n cydlynu cynhyrchu neu allforio nwyddau, er enghraifft OPEC, wedi cael eu disgrifio fel cartelau gan economegwyr a sylwebyddion.

Mae enghreifftiau o drefniadau tebyg i gartelau wedi bodoli ers yr Oesoedd Canol, ac mae rhai hanesyddion yn dadlau bod ffurfiau cynnar arnynt i'w gweld hyd yn oed yn yr Henfyd.